PSİKOZ

 

Psikoz, bir kişinin düşüncelerinde, duy­gusal tepkisinde, gerçeği kavrama ve baş­kalarıyla ilişki ve iletişim yetisinde, gerçek­le ilgili kapasitesini büyük ölçüde engelle­yecek bir hasar olmasıyla karakter ize bir psikolojik rahatsızlık türüne verilen addır. Gerçeği değerlendirme yetisinde bozulma,

varsam, sanrı (hezeyan) ve yanılsamalarla kendini ortaya koyan rahatsızlık, birçok psikiyatrik hastalıkta görülen bu belirtilerin genel ifade biçimidir, yoksa psikoz adı veri­len tek bir hastalık yoktur. Daha önceki de­virlerde ruhsal rahatsızlıkların sınıflandı­rılmasında kolaylık olması için ruhsal ra­hatsızlık belirtileri psikoz, nevroz ve karak­ter bozuklukları gibi temel teşhis kümeleri­ne bölünüyordu. Bugün ruhsal rahatsızlık­larla ilgili bilgilerin artması ve daha ayrıntı­lı sınıflandırma imkanları belirmesi üzerine bu eski geniş teşhis kümelerine bölme alış­kanlığı giderek terkedilinektedir. Buna bağlı olarak psikoz kavramının kullanılı­şında da azalma olmaktadır.

Psikoz belirtileri diğer psikolojik hasta­lık belirtilerinden temelde hastanın gerçeği değerlendirememesiyle ayrılırlar. Gerçeği değerlendirememek ağır bir belirtidir ve büyük ihtimalle modern psikiyatri-öncesi devirlerde deli (insanity, Iunacy, madness) adı verilen insanlar, psikoz belirtileri gös­termekteydiler.

En yeni sınıflandırmalarda yeni eğilim­ler ve farklılıklar olmasına rağmen psikoz belirtileri gösteren ruhsal hastalıklar şu şe­kilde bölünebilirler:'

a) Şizofreni: İnsanın psişik yaşanüsında-ki bölünmeyi belirtebilmek için XIX. yüz­yılın başında Emil Kraepel'in 'erken buna­ma' adını verdiği hastalığı Eugen Bleuler'in yeniden adlandirmasıdır. Bireyin psikolo­jik yapısını oluşturan hemen bütün bileşen­lerin ileri derecede (psikotik düzeyde) yı­kıldığı hastalık hakkında teşhisten tedaviye kadar bir fikir birliği henüz sağlanabilmiş değildir Modem tıbbın en çok araştırıp tar­tıştığı hastalıklardandır.

b) Mizaç bozuklukları: Birçok hastalığın birarada bulunduğu bir hastalık grubudur. Mizaç bozukluklarının bir kutbunu neşe ve taşkınlığın arttığı 'mani', diğer kutbunu ke­der ve durgunluğun arttığı 'depresyon' oluş­turur. Bu iki kutup bir hastalıkta çeşitli bi­çimlerde bir arada bulunabildiği gibi, tek başlarına da bulunabilirler. Bazı hastalık­larda mizaç bu iki kutuba varmadan ikisinin arasında salınır, yani ne mani ve ne de dep­resyon şiddetindedir. Ama bazı mizaç bo­zukluklarında hem mani'de, hem depres-yon'da rahatsızlığın şiddeti psikotik düzeye ulaşır; yani tabloya varsam, hezeyan gibi psikotik belirtiler eklenir.

c) Organik ruhsal bozukluklar: Sinir sis­teminin kendi hastalıklarında ve sinir siste­mini etkileyen diğer organ ve sistemlerin hastalıklarında özellikle beynin Ön (fron-tal), yan ve orta (temporal-limbik) bölümle­rinin tutulması halinde psikoz görülür. Uyuşturucu madde ve ilaçların alınmaları, zehirlenmeleri ve bırakılmalarında da (cinslerine uygun olarak) psikoz tablosu or­taya çıkabilir.

d) Paranoid bozukluklar: Şizofreniden varsamların sistemli olması ve psikolojik yapının algılama, duygulanım gibi diğer bi­leşenlerinin hasar görmemesi ile ayrılır. Fa­kat tek başına olsa bile varsam, ağır bir psi­kotik belirti olduğundan ve insanın bütün hayatını etkilediğinden paranoid bozukluk­ların psikoz kümesi içine girmesine neden olur.

e) Kopuntu (dissociation) bozuklukları: Zayıf, zorluklara karşı dayanma güçleri az, engeleme eşikleri düşük bireylerin güç du­rumlarla yüz yüze geldiklerinde psikoz be­lirtileri göstermeleri sözkonusudur. Fakat bunlar yapılan dolayısıyla geçici oldukla­rından, gerçek psikozlar içinde değerlendi-

rilmeyebilirler.

Psikoz belirtileri gösteren kişilerin (psi-kotiklerin) genel özellikleri ise kısaca şöyle sıralanabilin

 1) Psikoz, kişinin bütün haya­tını etkileyecek kadar ağır şiddettedir,

 2) Psikotik, dış dünyadaki objelerle etkili, ger­çek ilişkiler kuramaz;

 3) Psikopğin duygu­sal dünyası, normalden nitelik olarak farklı­dır;

 4) Psikotiğin zihinsel işlevleri, psikotik süreçle doğrudan ilgili olabilir. Düşüncele­ri, konuşması, algılamaları çarpıtılmıştır; S) Psikotiğin psikolojik işlevleri erken çocuk­luk dönemi özellikleri gösterecek şekilde gerilemiştir.

Erol GÖKA

Bk. Bilinç Bozuklukları, Kaygı, Nevroz