KARMA EKONOMİ

 

Karma ekonomi, ekonomik faaliyetler­de hem devletin, hem de özel teşebbüsün birlikte yer aldığı ekonomik sistemi ifade etmektedir. Ulusal savunma gibi hizmet­ler sadece devlet tarafından sunulabildi-ğinden, gelişmiş ekonomilerin bir çoğun­da devlet ekonomik faaliyetlerin bir kısmı­na iştirak etmektedir. Bununla beraber, özel teşebbüsün ağırlıkta olduğu birçok ülkede kamu faaliyetleri de geniş bir ala­na sahiptir. Bazı karma ekonomilerde,

birçok endüstride büyük oranda kamu pa­yı bulunmaktadır. Ulaşım ve belediye hiz­metleri buna örnektir. Bazı ülkelerde İse, devletin gözetimi altında özel sektör mo­nopollerine izin verilmektedir. Böyle bir durumda devletin katkısı sembolik düzey­de kalmaktadır. Diğer bir kamu faaliyeti de özel sektörle işbirliği içinde, devlet planlama teşkilatının yol göstericiliği al­tında yatırım ve üretim amaçlarını belirle­mesidir. Böyle bir çerçeve içinde, ekono­mik faaliyetler özel teşebbüs tarafından gerçekleştirilirken, devlet de ekonomide belirlenen önceliklere göre kontrol göre-vİnİ yerine getirmektedir. Daha açık bir ifadeyle, karma ekonomik sistem içinde devlet, kamu sektörü için emredici ve özel sektör için yol gösterici bir rol oyna­maktadır.

Sosyalist prensiplerin yürürlükte olduğu sistemler hariç, genel olarak her ülkede "karma ekonomi" sistemi geçerli durum­dadır. Bununla beraber ekonominin "kar­ma" olan derecesi ülkeler arasında Önem-İİ farklılık göstermektedir. Özellikle geliş­mekte olan ülkeler altyapı yatırımlarının yetersizliği, özel teşebbüsün eksik kapasi­teyle çalışmayı tercih etmesi ve kalkınma programlarında kilit rol oynayabilecek projelerin özel sektörce benimsenmeme-si gibi nedenlerle kamu teşebbüslerini da­ha büyük oranda devreye sokma ihtiyacı duymaktadır.

Doktriner açıdan, karma ekonomi siste­mi konusunda henüz tam bir görüş birliği sağlanamamıştır. Bu sistemin sosyalist ve kapitalist sistemlerin arasında yer aldığı, fakat kapitalist sistemin prensiplerine gö­re işlediği düşüncesi yaygındır. Buna kar­şılık, karma ekonomik sistemin bağımsız ayrı bir sistem olduğu görüşü de ileri sü­rülmektedir. Bu sistemde, kapitalist ve sosyalist sistemlerin çelişkilerinin yer al­madığına, aksine bireysel ve toplumsal re­fahın mümkün olan en üst düzeye çıkartıl­dığına inanılmaktadır. Daha teknik bir ifa­deyle, ekonomik sistemlerin temel fonksi­yonları olan tahsis, koordinasyon ve moti-vasyonfaktörlerininkarmaekonomi pren­sipleri çerçevesinde daha etkin bir şekilde gerçekleştirildiği anlayışı mümkündür.

Nazım EKREN

Bk. Kamu Sektörü; Piyasa; Planlama